|
 |
|
|
CHEŁMNO - MIASTO ZAKOCHANYCH ®
Chełmno od kilku lat nazywane jest miastem zakochanych za sprawą przechowywanych od stuleci w kościele p.w. Wniebowzięcia NMP (farnym) relikwii św. Walentego oraz obchodzonego tu bardzo uroczyście Dnia Świętego Walentego .
|
|
|
|
|
| Obchody Dnia św. Walentego (fot. E.Pawelec) |
|
Według jednej z legend św. Walenty był biskupem Terni, który w okresie prześladowań cesarza rzymskiego Klaudiusza II Gota uzdrowił ze ślepoty córkę jednego ze sług cesarskich i doprowadził do nawrócenia całej jego rodziny.
To sprowadziło na niego gniew władcy, który kazał go ściąć. Inne przekazy głoszą, że powodem jego stracenia było potajemne udzielanie ślubów wojownikom, którzy z wdzięczności za usankcjonowanie ich miłości zaczęli świętować dzień śmierci męczennika - 14 lutego.
Kolejna wersja przedstawia Walentego, jako młodego chrześcijanina skazanego za pomoc udzielaną swoim współwyznawcom. Przed śmiercią miał on rzekomo wysłać list do ukochanej podpisany „Twój Walenty”.
|
| „Ławeczka dla zakochanych” w parku Nowe Planty (fot. E. Pawelec) |
| Obchody Dnia św. Walentego (fot. K.Kotlewska) |
|
|
|
|
| Relikwiarz św. Walentego (fot. K.Kotlewska) |
|
Niewiele osób wie, że od paru wieków w chełmińskiej farze przechowywane są relikwie Świętego Walentego. Jak podaje ks. Jakub Fankidejski w pracy pt. „Obrazy cudowne i miejsca dzisiejszej diecezji chełmińskiej”, Pelplin 1880 – „jest to głowa świętego – właściwie nieznaczna cząstka. Relikwie są umieszczone w puszce w kształcie regularnego ośmioboku. Puszka jest cała ze srebra, wysoka jedną stopę, waży około trzy funty.
U góry ma okrągłą pokrywę w kształcie kopuły, w której spoczywa relikwia i może być przez szkło widziana i całowana. Objętość ma ta relikwia około dwa palce”.
Relikwia od dawna słynęła z cudów. Około 1630 roku Jadwiga z Czarnków Działyńska wraz z córką z wdzięczności za pomoc w uzdrowieniu za przyczyną św. Walentego kazała wykonać wspomniany relikwiarz. Umieszczono również na nim napis: „Bogu w Trójcy Św. Jedynemu/ Św. Walentemu/ Męczennikowi/ Jadwiga z Czarnkowa Działyńska/ starościna bratyańska jasieniecka/ Za doznaną pomoc w chorobie/ Córki mojej za przyczyną/ Św. Walentego Męczennika Chrystusowego / Ku czci tego Świętego/ Ten upominek ofiaruję / D. 22 maja roku 1630”. Relikwiarz został wykonany w Toruniu przez Wilhelma de Lassensy.
|
|
|
|
|
|
| Ołtarz Św. Walentego (fot. K. Kotlewska) |
|
W kościele farnym, w pobliżu ołtarza głównego mieści się osobny ołtarz, który w 1715r. księża misjonarze przeznaczyli św. Walentemu. Obraz przedstawia ścięcie tego męczennika, a na drzwiczkach schowka widnieje łaciński napis świadczący o cudowności znajdującej się tam relikwii. Największą cześć oddawano jej w kościele św. Ducha podczas dwóch odpustów, z których pierwszy przypadał na dzień 14 lutego. W przeddzień tego dopustu relikwiarz przenoszono z Fary do kościoła św. Ducha, gdzie był wystawiany u wielkiego ołtarza.
Wierni śpiewali pieśni, odmawiali litanie do świętego, przynosili dary. Następnego dnia od samego rana w kościele św. Ducha odbywało się kilka Mszy św., podczas nieszporów wierni mogli ucałować głowę męczennika. Podobnie przebiegały uroczystości ku czci św. Walentego w drugi dzień Zielonych Świątek.
Z początkiem XIX wieku, kiedy kościół św. Ducha zaczął tracić na znaczeniu stopniowo zaprzestano też celebrowania uroczystości, ale wierni jeszcze przez wiele lat przynosili wota i modlili się do świętego.
Współczesne obchody Dnia św. Walentego
|
| Obchody Dnia św. Walentego (fot. E.Pawelec) |
|
|
|
|
Od kilku lat, gdy do Polski dotarła moda obchodzenia w dniu 14 lutego Walentynek, chełmińskie relikwie nabrały nowego znaczenia. Z tej okazji 14 lutego odprawiane są uroczyste msze święte w kościele farnym, podczas których wystawia się relikwii św. Walentego.
W mieście nie brakuje także walentynkowych zabaw, konkursów, wystaw a cały Dzień Świętego Walentego kończy się na rynku koncertem zespołów muzycznych, podczas którego tradycyjnie na płycie rynku układane jest wielkie płonące serce z lampionów.
|
|
|
|
|
|
Handlowcy upiększają w tym dniu w szczególny „walentynowy” sposób swoje witryny. Urząd Miasta, jako główny organizator imprezy ogłasza konkurs na najładniejszą witrynę walentynkową, który w celu promocji imprezy i jednocześnie zacieśnienia kontaktów, przeprowadzany jest również w sąsiednim Świeciu.
Chełmińscy piekarze i cukiernicy przygotowują na ten dzień szczególnie duże ilości popularnych przez cały rok w Chełmnie, „Bułeczek walentynkowych z lubczykiem” oraz innych wyrobów cukierniczych w kształcie serc.
Zakochani, zmęczeni atrakcjami święta mogą przysiąść na ławeczce dla zakochanych w parku Nowe Planty i mimo zimowej aury poczuć gorącą atmosferę i szczególny urok tego starego średniowiecznego miasta - miasta zakochanych.
|
| Dywan kwiatowy na rynku (fot. K. Kotlewska) |
| Dywan Kwiatowy w parku Nowe Planty (fot. B. Szymańska) |
|
|
|
|
.
|
| ul. Grudziądzka (fot. E. Pawelec) |
|
|
|
|
|
|
Gotycko- renesansowy ratusz
|
|
|
|
|
|
|
ZABYTKI:
|
|
|
|
|
|
|
|
Jeden z najpiękniejszych obiektów sztuki renesansowej w Polsce. Pierwotnie gotycki z ok. 1298 r., przebudowany w latach 1567-1596, w stylu późnego renesansu. Wzbogacony
o wysmukłą wieżę i zegar.
Ratusz jest wolno stojącym budynkiem, usytuowanym nieco na południowy - zachód od środka rynku, jego wymiary to: szerokość 13,20 x 22,80 m i wysokość ok. 47,5 m.
Na zachodniej ścianie znajduje się średniowieczny wzorzec miary długości tzw. „pręt chełmiński” o dł. 4,35 m. Od średniowiecza do 1975 r. był siedzibą władz miejskich, a od 1983 r. znajduje się w nim Muzeum Ziemi Chełmińskiej, mające profil regionalno - historyczny oraz Chełmińska Informacja Turystyczna.
Stałe wystawy w muzeum to: "Dzieje Chełmna" oraz "Dr Ludwik Rydygier - światowej sławy chirurg polski". Placówka organizuje także w Sali Mieszczańskiej na drugim piętrze wystawy czasowe, koncerty i uroczystości państwowe.
Muzeum Ziemi Chełmińskiej, Rynek 28
tel./fax (+48) 056 686-16-41
muzeumchelmno@wp.pl
|
|
|
|
|
|
|
Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP (farny)
ul. Franciszkańska
|
|
|
|
|
| Nawa główna z ołtarzem (fot. P. Małkowski) |
| Kaplica Matki Bożej Bolesnej Chełmińskiej (fot. P. Małkowski) |
|
Kościół farny należy do najstarszych i największych kościołów na Pomorzu Wschodnim. Zbudowany został w latach 1280- 1320 r., w 1519 r. podniesiony do rangi kolegiaty. Od 1649r. Sanktuarium Maryjne.
Kościół farny jest budowlą ściśle orientowaną (tzn. na osi wschód-zachód) składającą się z wydłużonego, prosto zamkniętego prezbiterium, trójnawo- wego halowego korpusu oraz masywnej fasady zachodniej o dwóch nierównej wysokości wieżach.
Na ścianach prezbiterium i naw bocznych znajdują się fragmenty polichromii gotyckich z ok. 1400 roku. Przy filarach ustawiono gotyckie rzeźby apostołów z ok. 1330 - 1340 roku.
Wystrój kościoła stanowi bogate wyposażenie renesansowe, barokowe i rokokowe. Na szczególną uwagę zasługuje barokowy ołtarz główny z obrazem Wniebowzięcia NMP, prospekt organowy, rzeźbiona głowa jelenia z XVII w.- spełniająca rolę higrometru; dwie kaplice: Matki Bożej Bolesnej Chełmińskiej (pn) i Bożego Ciała (pd.).
Bardzo cenne są znajdujące się tu relikwie, patrona zakochanych - Świętego Walentego. Warto również zwiedzić 60 metrową wieżę – najwyższy punkt widokowy w mieście.
|
|
|
|
|
|
|
|
Kościół p.w. Ducha Świętego
ul. Wałowa
|
| Prezentacja oręża Chorągwi Ziemi Chełmińskiej (fot. P.Małkowski) |
|
|
|
|
Zbudowany w latach 1280-1290 r., ceglany, salowy o drewnianym sklepieniu kolebkowym. Pierwotnie kościół szpitalny. Od 1694 r. należał do Zgromadzenia Sióstr św. Wincentego à Paulo, a w XIX wieku zamieniony na magazyn wojskowy.
Na ścianach znajdują się polichromie gotyckie, odkryte podczas remontu w 1937 r., pochodzące z XIV i XV wieku.
W 1995 r.- ostatnia renowacja kościoła.
Kościół jest miejscem prezentacji Chorągwi Ziemi Chełmińskiej, która tak jak Stowarzyszenie "Zastęp Rycerski z Chełmna" popularyzuje idee rycerskie oraz tradycje średniowiecznej kultury rycerskiej, a także historyczne, kulturowe i turystyczne walory Chełmna i ziemi chełmińskiej.
|
|
|
|
|
|
|
|
Kaplica p.w. św. Marcina
ul. 22 Stycznia
Jest to najmłodszy zabytek gotycki Chełmna z ok. poł. XIV w. Budowla ceglana, salowa, zbudowana na rzucie prostokąta, orientowana. W XIX w. nie była użytkowana do celów sakralnych lecz służyła, jako miejsce spotkań i zgromadzeń chełmińskich stowarzyszeń.
|
|
|
|
|
|
|
|
Kościół p.w. św. Piotra i św. Pawła (podominikański)
ul. Wodna
|
|
|
|
|
| Prezbiterium z ołtarzem głównym (fot. P. Małkowski) |
|
Powstał na przełomie XIII/XIV w.- gotycki, trójnawowy o układzie bazylikowym.
Do 1829 r. kościół dominikański, a w latach 1829-1945 ewangelicki. We wnętrzu znajdują się pochodzące z XIV wieku malowidła ścienne ze sceną Ukrzyżowania.
Kościół posiadał bardzo bogaty wystrój wnętrz pochodzący z II połowy XVIII, głównie barokowy i rokokowy.
Do dziś zachował się ołtarz główny, rokokowy oraz pochodzące z tego samego okresu stalle i ambona oraz płyta nagrobna z XIV w. pierwszego biskupa chełmińskiego Heidenryka, który w 1253 roku koronował pierwszego króla Litwy – Mendoga.
|
|
|
|
|
|
|
|
Dawny cystersko- benedyktyński zespół klasztorny
ul. Dominikańska 40
|
|
|
|
|
Powstał XIII/XIV w., rozbudowany XIX/XX w. ok. 1266 r. zamieszkany przez Cysterki, ok. 1429-1438 – przejęty przez Benedyktynki, a w 1822 r. - Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo.
Godne zobaczenia są: klasztor z wieżą Mestwina z XIII w., Brama Merseburska oraz dwukondygnacyjny gotycki kościół p.w. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty (1290-1330) z kryptą ksieni Magdaleny Mortęskiej – reformatorki polskich benedyktynek. Kościół jest budowlą salową, dwukondygnacyjną.
Na uwagę zasługuje kamienny portal południowy, z 1619 roku, pochodzenia niderlandzko – gdańskiego, wielki krucyfiks, dziś rzeźba Chrystusa w grobie z ok. 1380 roku.
|
|
|
|
|
|
|
|
Kościół p.w. św. Jakuba Starszego
i św. Mikołaja (pofranciszkański)
ul. Biskupia
|
|
|
|
| (fot. Przemysław Małkowski) |
|
Zbudowany na przełomie XIII/XIV w. dla sprowadzonych do Chełmna ok. 1255 r. franciszkanów. W roku 1739 wykonano w kościele malowidła ścienne, a w 1751 dobudowano nieistniejącą dziś kaplicę. W 1806 roku kasata zakonu. Od 1859 – kościół gimnazjalny. Gotycki, trójnawowy, pseudobazylikowy o dł. 52 m z wysmukłą sygnaturką od południa.
Neogotyckie wyposażenie wnętrz m.in.: ołtarz, chór, ambona oraz witraż ze sceną Zwiastowania NMP. Dawniej przechowywano tu relikwie bł. Jana z Łobdowa. W grudniu 2006 r. podczas prowadzonych w prezbiterium prac konserwatorskich odkryto także bardzo cenne średniowieczne polichromie.
|
|
|
|
|
|
|
|
Mury obronne
|
|
|
|
|
| Baszta Panieńska (fot. E.Pawelec) |
| Baszta Dominikańska (fot. K Kotlewska) |
|
Ceglane mury obronne wzniesiono od połowy XIII w. do połowy XIV w. w miejscu pierwotnych umocnień drewniano-ziemnych. W murach znajdowało się 25 lub 27 baszt, z których 17 zachowało się w pełni 6 we fragmentach. U wylotu głównych ulic miasta znajdowało się 7 bram. Od strony wschodniej, gdzie występuje teren nizinny zabezpieczone zostały fosą.
Główny wjazd do miasta od strony północno - wschodniej prowadził przez Bramę Grudziądzką i w jej przedłużeniu ulicą Grudziądzką, zaś od południa znajdowała się Brama Tkacka (zwana też Sukienniczą) zamykająca ulicę Tkacką (ul. 22-Stycznia).
Obie bramy położone były nad fosą i posiadały pierwotnie mosty zwodzone. Kolejne bramy to Toruńska (Brama Ducha Świętego), ważna brama tranzytowa, u wylotu ulicy Szkolnej - Brama Mostowa, na zachód - Brama Franciszkańska, zwana też Bramą Bosych (później Bramą Biskupią), ulicę Rybacką zamykała Brama Rybacka, natomiast ulicę Wodną - Brama Wodna ("Malowana").
Do dziś mury zachowane są prawie w pełnym obwodzie o długości ok. 2,270 m, z 2 bramami: Bramą Merseburską (obecnie kaplica w klasztorze) oraz Bramą Grudziądzką oraz 23 basztami (w tym: Prochowa, Dominikańska i Panieńska).
|
|
|
|
|
|
|
|
Baszta Prochowa
ul. 22 Stycznia
|
|
|
|
|
|
Zbudowana na przełomie XIII i XIV w., w XV w. zamurowana, podwyższona i przeznaczona na arsenał. Obecnie mieści się tu dział archeologiczny i etnograficzny Muzeum Ziemi Chełmińskiej.
Z basztą związana jest legenda o duchu Bernarda Szumborskiego – zaciężnika krzyżackiego, skazanego na wieczne potępienie za swe czyny dokonane podczas okupacji miasta, które zajął w 1457 roku.
Możliwość zwiedzania Baszty Prochowej od 1 czerwca do 31 sieprnia w każdą sobotę w godz. 10:30 - 13:00, w pozostałych miesiącach zwiedzanie po uprzednim zgłoszeniu w ratuszu.
|
|
|
|
|
|
|
|
Brama Grudziądzka (zwana dawniej Grubińską)
ul. Grudziądzka
|
|
|
|
|
|
To jedna z siedmiu bram w murach miejskich, której nie rozebrano w XIX wieku. Zbudowana pod koniec XIII w., powiększona o przedbramie w XIV w. Około 1620 roku nadbudowano nad nią kaplicę zwaną „Na Bramce”. W niszy muszlowej od strony wschodniej umieszczono rzeźbę Matki Bożej Bolesnej Chełmińskiej. Kaplicę wieńczy szczyt manierystyczny warsztatu niderlandzko –gdańskiego.
Możliwość zwiedzania Bramy Grudziądzkiej w godz. 10:00 - 17:00
|
|
|
|
|
|
|
|
Dawna Akademia Chełmińska
ul. Szkolna 6
|
|
|
|
|
W 1386 r. Zakon Krzyżacki podjął pierwsze starania o założenie Uniwersytetu tzw. studium generale w Chełmnie. W 1473 r. powstało jednak studium particulare, czyli wyższe gimnazjum, prowadzone przez Braci Wspólnego Życia z Zwolle w Holandii.
W 1554 r. gimnazjum zostało reaktywowane, a w 1692 r. odnowiona szkoła stała się Akademią Chełmińską. W latach 1756-1779 Akademia uzyskała rangę 31. Kolonii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Do jej ostatecznego zamknięcia doszło w 1818 r. Obecnie mieści się w tym budynku Gimnazjum nr 1.
|
|
|
|
|
|
|
|
Gotycko – renesansowa kamienica Cywińskich,
ul. Rycerska 2 (w narożniku rynku )
|
|
|
|
|
Jest to jedna z najcenniejszych kamienic Chełmna. Zbudowana w 2 poł. XIII w. i powiększona o oficyny w XIV w. Przebudowana w 1570 r. Jest to budowla gotycko-renesansowa. W elewacji fragmenty rzeźbiarskie: trójkątny przyczółek z płaskorzeźbą Zwiastowania i napisem fundacyjnym Melchiora Cywińskiego, półkolisty tympanon z płaskorzeźbą Pokłon Trzech Króli oraz maszkarony z głowami lwów.
|
|
|
|
|
|
|
|
Koszary Korpusu Kadetów nr 2
(Koszary Fryderycjańskie), ul. 22 Stycznia
|
|
|
|
|
Zbudowane w 1776 r. dla założonego, w celu germanizacji młodzieży szlacheckiej przez Fryderyka II, Korpusu Kadetów. Budynki koszar powstały na miejscu gotyckiej zabudowy mieszczańskiej w stylu barokowo - klasycystycznym. W kompleksie koszar znajduje się budynek Szkoły Kadetów zbudowany do 1829 r.
|
|
|
|
|
|
|
|
Barokowa kamienica ul. Grudziądzka 36
(przy Bramie Grudziądzkiej)
|
|
|
|
|
Zbudowana w 2 poł. XVIII na murach obwodowych kamienicy gotyckiej z XV w. lub XVI. Obecny wygląd późno barokowy z pięknym szczytem.
|
|
|
|
|
|
|
|
Spichlerz, ul. Podmurna 2
|
|
|
|
|
|
Najciekawszy ze spichlerzy, wzniesiony został na przełomie XVIII/XIX w. o konstrukcji szachulcowej tzw. pruskiego muru, na fundamentach z kamienia o dwóch kondygnacjach.
|
|
|
|
|
|
|
|
Budynek Urzędu Miasta, ul. Dworcowa 1
|
|
|
|
|
Jest to budynek dawnej siedziby Starostwa Powiatowego. Zbudowany na przełomie XIX/XXw. Interesująca forma architektoniczna tzw. "pruski mur" sprawia, że należy do niewielu zachowanych w tym stylu budynków w Chełmnie. Po reformie administracyjnej w 1975 roku stał się siedzibą Urzędu Miasta.
|
|
|
|
|
| Zapraszamy! |
|
 |
|
|
Chełmno
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
