Tutaj jesteś: Strona główna
Ustaw jako stronę startową
Gdynia
Ośrodek Wczasowy nad morzem (Dźwirzyno)
Menu

Najpiękniejsze miejsca w Polsce


Malbork
Informacje ogólne Atrakcje turystyczne Piękno okolic Dane Teleadresowe Mapka
Nasza historia Co? Gdzie? Kiedy?
Piękno okolic
CMENTARZE MENNONICKIE

Mało znaną atrakcją turystyczną Żuław są występujące na tym terenie
stare cmentarze mennonitów, protestantów, którzy dawno temu przywędrowali do Polski z Niderlandów.
Ich wygląd różni się znacznie od cmentarzy katolickich i ewangelickich. Największa i najbardziej uporządkowana jest nekropolia we wsi Stogi koło Malborka.

Mennonici przybyli na Żuławy na początku XVI wieku. Byli anabaptystami, członkami radykalnego odłamu protestantyzmu założonego przez Menno Simonsa.

Mieli bardzo surowe zasady i obyczaje. Między innymi nie uznawali służby wojskowej, nie wolno im było sprawować żadnych urzędów publicznych i składać przysiąg.

Nie uznawali przy tym żadnej hierarchii kościelnej. Uciekli z Niderlandów przed prześladowaniami Hiszpanów i schronili się na terenie  Rzeczpospolitej zaproszeni na te ziemie przez Rady Miast Gdańska i Elbląga. Mieli do wykonania konkretne zadanie – osuszenie i zagospodarowanie zniszczonych wielkimi powodziami z początku XVI wieku Żuławy. 

Znaleźli tu swoją druga ojczyznę. Właściciele dóbr ziemskich docenili ich umiejętności w dziedzinie osuszania i zagospodarowywania urodzajnych ale podmokłych ziem.
 
Mennonici dorabiali się fortun na uprawie żuławskiej ziemi, jednak cały czas zachowywali ściśle przestrzeganą odrębność kulturową i religijną i żyli bez oznak bogactwa. Ta odrębność została zachwiana pod koniec XIX wieku, kiedy rządy na tych ziemiach sprawowała Rzesza Niemiecka.

Najbardziej radykalna ich część wyemigrowała do Rosji, a potem do Ameryki, tworząc tam hermetyczną sektę amiszów, która w swej oryginalnej, tradycyjnej postaci przetrwała do dziś.

Pozostali mennonici z czasem ulegli stopniowej germanizacji zachowując jednak wyraźną odrębność kulturową. Po 1945 roku wyjechali wraz z innymi mieszkańcami tych ziem osiedlając się na terenie Niemiec, Holandii oraz Kaliforni. Pozostały po nich drewniane, charakterystyczne zagrody wiejskie, sieć rowów melioracyjnych oraz cmentarze, najczęściej położone na sztucznie usypanych pagórkach wśród pól lub na skraju wsi. Dla lepszego zabezpieczenia przed wodą powodziową pochowanych tam zmarłych mennonici otaczali miejsca pochówku rowami melioracyjnymi oraz wałami ziemnymi.

Największą ciekawostką tych cmentarzy są pionowe nagrobki, zwane stelami. Niektóre mają nawet 2,5 metra wysokości. Na stelach można doszukać się wielu informacji o zmarłym, przeczytać stare wersety biblijne, a także obejrzeć płaskorzeźby związane z symboliką śmierci i umierania, jak złamana róża, ćma, klepsydra, wąż pożerający się od ogona czy zachodząca tarcza słoneczna. Każdy z tych nagrobków jest właściwie odrębnym dziełem sztuki.

Obecnie na Żuławach znajduje się kilkadziesiąt jeszcze zachowanych cmentarzy mennonickich pochodzących przeważnie z XVIII wieku. Najwięcej można ich spotkać ich w rejonie Żuław Elbląskich, na przykład w Wikrowie, Szaleńcu, Markusach, Kępniewie czy Krzewsku oraz okolicach Nowego Dworu Gdańskiego (Orłowo, Żelichowo, Różewo).

Najstarszy z cmentarzy znajduje się w Różewie koło Nowego Dworu Gdańskiego. Wszystkie są niewielkich rozmiarów. Największy jest cmentarz w Stogach niedaleko Malborka. Jest on także najbardziej zadbany i uporządkowany ze wszystkich. 



Okoliczne wioski

Lisewo (Liessau) Średniowieczna wieś lokowana w I połowie XIV wieku na prawym brzegu Wisły. W dokumencie lokacyjnym znajduje się uposażenie dla kościoła parafialnego. Istniejący do dzisiaj kościółek jest niewielką budowlą salową z dostawioną od zachodu wieżą z gotycką izbicową konstrukcja na szczycie.

Zachowało się barokowe wyposażenie świątyni. Cecha charakterystyczną świątyni są ażurowe gotyckie dekoracje szczytów wschodniego i zachodniego, nie spotykane w średniowiecznej architekturze żuławskiej. Kościół otoczony jest zabytkowym, średniowiecznym cmentarzem z zespołem okazałej zieleni. Należą do niego między innymi kilkusetletnie dęby. Obok kościoła drewniany budynek plebanii z połowy XIX wieku.

We wsi zachowała się ciekawa zabudowa wiejska z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Najciekawszym obiektem jest secesyjny budynek dworu powstały z przebudowy XVIII-wiecznego budynku. Obiekt ten ma gotyckie, wzniesione z kamienia, sklepione kolebowo, piwnice. Obok niego ryglowy spichlerz z początku XIX wieku. Do zespołu należą także budynki inwentarskie wzniesione w początkach XX wieku oraz założenie parkowe z ciekawym drzewostanem, w którym najstarsze okazy osiągają wiek około 200 lat.

Poza założeniem dworskim we wsi istnieją liczne domy drewniane z XIX i XX wieku.

Nowy Staw (Neuteich, Nytych) Miasto założone w okresie średniowiecza w zakolu rzeki Świętej. Miało stać się stolicą Wielkich Żuław Malborskich skupiającą w zamyśle Zakonu handel płodami rolnymi. Otrzymało nietypowy dla miast lokowanych na prawie chełmińskim wydłużony kształt. On to implikował także kształt rynku.

Był on bardzo wydłużony, a w jego centrum wzniesiono ratusz. Zabudowa mieszkalna na ceglanych sklepionych piwnicach była częściowo drewniana a częściowo wzniesiona w konstrukcji szachulcowej. Jedynie wielka trójnawowa fara usytuowana w narożu południowo – wschodnim rynku zbudowana była w całości z cegły.

Ta trójnawowa pseudobazylika ma wydłużone prezbiterium. W nim wykonane w połowie XVI wieku piękne sklepienie sieciowe z herbami fundatorów – biskupów warmińskich. We wnętrzu świątyni liczne zabytki ruchome. Do najcenniejszych należy przeniesiony w XIX wieku z kościoła św. Katarzyny w Braniewie wczesnobarokowy ołtarz główny. W nawie południowej piękny gotycki świecznik wiszący z brązu z drewnianą figurką Matki Boskiej. W nawie północnej barokowy ołtarz Ukrzyżowania gdzie w tle głównego obrazu znajduje się sylweta Jerozolimy mistycznej, być może panorama miasta rodzinnego autora tego obrazu. Kościół otoczony średniowiecznym terenem cmentarza.

Zabudowę stanowią obecnie kamieniczki wzniesione po wielkim pożarze miasta w początku XIX wieku. Wówczas też na miejscu spalonego ratusza wzniesiono na jego miejscu istniejący do dziś zbór ewangelicki z dostawioną od południa wysmukłą, ołówkowatą wieżą.

Bardzo charakterystycznym dla Nowego Stawu obiektem jest zespół budynków dawnej słodowni znajdującej się w obrębie zespołu stromiejskiego. Otoczony murem ceglanym zespół budynków przemysłowych stanowi unikalny przykład architektury technicznej z ostatniej ćwierci XIX wieku.

Jest to unikalne na skalę naszego kraju tak dobrze zachowany zespół browaru z końca XIX wieku, zespół, który winien być zachowany w swym kształcie bez ingerencji modernizacyjnych. Drugim obiektem na stałe związanym z miastem jest cukrownia. Wielokrotnie przebudowywana i modernizowana nadal zachowała swój urokliwy charakter zakładu przemysłowego sprzed 100 lat. Na powstałym w końcu XIX wieku przedmieściu wschodnim znajdują się dwa nieczynne dworce kolejowe – linii normalnotorowej oraz wąskotorowej, obydwa wzniesione w początku XX wieku. Obok nich wysmukła wieża ciśnień.

Na zachód od miasta usytuowana jest dawna Nowa Wieś Nytyska lokowana w końcu XIV wieku. Zabudowa tej wsi, dzisiaj znajdującej się w granicach administracyjnych Nowego Stawu, rozciąga się wzdłuż ulicy Gdańskiej. Jest ona charakterystyczna dla założeń ruralistycznych. Najważniejszym obiektem jest zespół zagrody chłopskiej z domem podcieniowym oraz spichlerzem drewnianym.

Na drugim końcu tej ulicy, przy wyjeździe w kierunku Lichnowów neogotycko – secesyjny budynek szkolny rolniczej wzniesiony z czerwonej cegły w stylu charakterystycznym dla niemieckiego budownictwa tych terenów przełomu XIX i XX wieku.

Myszewo (Gross Mausdorf) Wieś leżąca na Wielkich Żuławach Malborskich no północ od Malborka przy dawnej drodze do Nowego Dworu Gdańskiego. Założona w XIV wieku, wtedy też założony kościół parafialny. Wydłużony, dwudrożny układ ruralistyczny charakterystyczny jest dla powstających w tym okresie w Państwie Zakonnych wsi zakładanych na wiejskim prawie chełmińskim.

We wsi ciekawy zespół zabudowy z XIX i początków XX wieku. Należą do niej drewniane i murowane domy ale i ciekawa podcieniowa kuźnia.

Krzyżanowo (Notzendorf) Kościół gotycki murowany, orientowany, pierwotnie wzniesiony w konstrukcji ryglowej (pruski mur). Początki budowy sięgają roku około 1300. Wówczas to wzniesiono ryglową salową budowlę (obecny korpus nawowy). Około 1340 roku dostawiono od wschodu węższe murowane z cegły prezbiterium, a szachulcowy korpus dodatkowo obmurowano. Budowla częściowo oszkarpowana.

Zachowały się relikty, czytelne spod tynków i pobiał, konstrukcji z muru pruskiego we wschodniej ścianie korpusu nawowego. Od zachodu kościół posiadał wieżę z końca XIV wieku, w dolnej kondygnacji murowaną a wyżej drewnianą o deskowaną, jednak wielki sztorm, jaki przeszedł przez Żuławy w 1817 roku obalił ją, podobnie, jak wiele innych wież kościelnych. Obecnie przed kościołem drewniana dzwonnica z połowy XIX wieku.

Kościół usytuowany jest w dawnym centrum wsi, przy skrzyżowaniu w kierunku Szaleńca oraz Żuławki Sztumskiej. Ustawiony jest na cmentarzu otoczonym kamienno – ceglanym, średniowiecznym murem. Znajduje się tu także kilka barokowych nagrobków kamiennych w formie steli nagrobnej.

Zabudowa wiejska pochodzi z XIX i XX wieku. Niestety, nie zachowały się przykłady dawnego drewnianego budownictwa ludowego. W zachodniej części wsi dom mieszkalny z zagrodą z IV ćwierci XIX wieku dużego gospodarza.

Królewo Malborskie  (Koenigsdorf) Wieś założona około 1340 roku przez Wielkiego Mistrza Ludolfa von König. Kościół świętego Mikołaja położony na średniowiecznym cmentarzu zbudowany został w latach 1820 - 1821, a poświęcony 20 września 1820 roku. Poprzednia świątynia o tym samym wezwaniu wzniesiona została w konstrukcji ryglowej w 1468 roku. Rozebrano ją w 1816 roku.

Przy obecnie istniejącym kościele na cmentarzu znajdują się późnobarokowe stele nagrobne pochodzące z lat, a w świątyni ułożone są leżące w posadzce płyty poświęcone dawnym mieszkańcom tej wsi przeniesione z poprzedniej świątyni. Od zachodu przylega do kościoła murowana wieża wzniesiona kilka lat po wybudowaniu świątyni. Niestabilne grunty żuławskie oraz niewłaściwa konstrukcja fundamentów spowodowały jej odchylenie się od pionu.

Na pobliskiej plebanii wzniesionej około 1900 roku zimą 1945 roku, w okresie oblężenia Malborka przez wojska Armii Czerwonej znajdowała się sztab dowództwa tej operacji. Kościół w Królewie posiadał do 1945 roku dwa bardzo cenne zabytki złotnictwa gotyckiego. Były to monstrancja o raz kielich z XIV wieku.

Zaginęły one jednak w  zawierusze wojennej. Jak podaje Kinga Szczepkowska-Naliwajek obiekty te wywiezione zostały do Niemiec przez ewakuującą się miejscową ludność. Jednak ostatnie badania terenowe pozwoliły znaleźć na plebanii fragmenty rytowanych srebrnych płytek ze stopy monstrancji (wmontowane obecnie w nową) oraz fragmenty koszyczka kielicha. Wszystkie te fragmenty nosiły ślady przestrzelin po kulach.

We wsi znajduje się także gotycka kapliczka przydrożna wzniesiona zapewne w II połowie XV wieku. Około 1930 roku otynkowana, w takim stanie dotrwała do dzisiaj. Jest ona jedną z dwu takich kapliczek na Żuławach – druga znajduje się w Gnojewie, przy trasie z Malborka do Tczewa.

Wieś posiada ciekawą zabudowę z okresu od końca XVIII wieku. Jeszcze do niedawna we wsi znajdowały się dwa okazałe murowane budynki wzniesione w końcu XVIII wieku. Dzisiaj jeden z nich został przeniesiony do Elbląga na ulicę Rawską i pełni tam funkcję plebanii przy przeniesionym z niedalekiego Kleczewa kościele ewangelickim.

Drugi z budynków został rozebrany w początku lat 90-tych XX wieku. Obecnie do najstarszych we wsi należy drewniany dom usytuowany przy drodze przelotowej z Malborka do Elbląga a pochodzący z I ćwierci XIX wieku. We wschodniej części założenia ruralistycznego kilka zagród samotniczych z końca XIX wieku położonych w otoczeniu pięknego starodrzewia. Taki typ zabudowy charakterystyczny jest dla terenów Małych Żuław Malborskich, szczególnie dla obszarów osuszonych przed końcem XV wieku.

Przez wieś przepływa ciek wodny noszący nazwę Stary Nogat. Jest ona związana z faktem przerwania w I połowie XVI wieku przez Nogat wałów przeciwpowodziowych i wlanie swych wód w nowe koryto.

Nazwa ta jednak nie oddaje faktycznego wieku tego cieku wodnego. Jest to wspólne koryto dwu strumieni, które zaczynały swój bieg w okolicach Sztumu (jezioro Białe) oraz w okolicach Grzępy. Te dwa cieki wodne łączyły się w rejonie dzisiejszego jeziora Dąbrówka Malborska i dalej jednym korytem zdążały poprzez Królewo do ujścia do Nogatu w rejonie wsi Janówka. Jednak w XIII wieku, w ramach wykonywanych przez Zakon prac mających na celu doprowadzenie wody do fos zamku w Malborku, ten układ hydrotechniczny uległ przekształceniu. Związane to było z powstaniem Malborskiej Młynówki.

Żuławka Sztumska (Posilge) Wieś leżąca poza Żuławami, na stoku południowej krawędzi nadżuławskiej wysoczyzny. Należy do najstarszych miejscowości w tym rejonie. Związana jest zapewne z działalności misyjną biskupa Chrystiana (około 1240 roku). Wtedy to zapewne w tym miejscu zbudowany zostaje kościół wymieniony w I Pokoju Dzierzgońskim z 1249 roku. Prusowie zostają wówczas zobowiązani do odbudowania zniszczonego przez nich w powstaniu kościoła w Posilge.

Obecnie istniejąca świątynia pochodzi z końca XIII wieku, przebudowana w późniejszym okresie. Ustawiona na stoku opadającym w kierunku przepływającego przez wieś strumienia, na terenie starego cmentarza parafialnego.

We wnętrzu barokowy wystrój z XVII i XVIII wieku. Naprzeciw kościoła, po drugiej stronie ulicy, pochodząca z końca XVIII wieku, drewniana plebania z naczółkowym dachem. Na zachód od kościoła, przy ulicy usytuowany jest pochodzący z I ćwierci XIX wieku budynek organistówki, która pełniła jednocześnie funkcję szkoły wiejskiej.

Żuławka Sztumska jest wsią, w której zachowała się znaczna ilość zabudowy z XIX i początków XX wieku. Należą do niej usytuowane przy głównej drodze prowadzącej przez wieś budynki drewniane i murowane. Wśród nich pochodzący z I ćwierci XIX wieku, mocno przebudowany dawny dom podcieniowy.

Za rozjazdem dróg na Dzierzgoń oraz Stalewo, po południowej stronie drogi piękna zagroda z ciekawymi budynkami gospodarczymi ozdobionymi rzadkimi już kutymi z żelaza chorągiewkami wiatrowymi. Nieopodal niej murowana kuźnia z końca XIX wieku

Łoza (Lozendorf)
Wieś leżąca na południe od Malborka, na krawędzi Małych Żuław Malborskich. Położona jest przy bocznej, mało uczęszczanej drodze prowadzącej poprzez tereny lotniska w stronę wsi Złotowo. Jest to wieś z neogotyckim kościołem wzniesionym w ostatniej ćwierci XIX wieku.

Jednak najcenniejszym walorem tej niewielkiej miejscowości jest panująca w niej atmosfera niczym z połowy minionego stulecia. Nie ma tu ruchu samochodów, czas płynie leniwie. Wśród zieleni leżą zagrody chłopskie, między nimi dom podcieniowy z początku XIX wieku.

Zapraszamy!
Witamy
Poniedziałek, 23 października 2017
Położenie » Zobacz położenie atrakcji »

Filmy »
Panoramy »

Noclegi w okolicy »
» lista atrakcji «
Wybierz atrakcje:
ZAMEK KRZYŻACKI
OBLĘŻENIE MALBORKA
Międzynarodowy Festiwal Kultury Dawnej
Kąpielisko miejskie i przystań jachtowa
Centrum Miasta
Lodowisko
Kościół p.w. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Malborku
Brama Mariacka
Brama Garncarska
Pozostałości średniowiecznych murów obronnych miasta
Ratusz Staromiejski
Dawny Szpital Jerozolimski
Szkoła Łacińska
Młyn Górny przy ul. Konopnickiej
Budynek dworca PKP wraz z peronem I, budynkiem ekspedycji towarowej i szaletem dworcowym
Kaplica Kościoła Chrześcijan Baptystów
Zespół budynków poczty przy ul. Poczty Gdańskiej i ul. 17 Marca
Wieża ciśnień przy Pl. Słowiańskim
Wodociągowa wieża ciśnień przy ul. Dworcowej
Kościół św. Jana Chrzciciela
Dawne Gimnazjum miejskie
Kompleks budynków koszar
Wyposażenie ruchome Kościoła Parafialnego pw. Św. Józefa w Kałdowie
Urząd Miasta
Liceum im. H. Sienkiewicza
Reklamy Google
Polecamy:
Strona główna  |  Wiadomości  |  Mapa serwisu
Copyright © 2006 - 2009 VC.TravellingPolska, Wszelkie prawa zastrzeżone