Najpiękniejsze miejsca w Polsce

● 1233 r. Toruń otrzymuje prawa miejskie;

● 1454 r. Uciemiężeni przez Krzyżaków toruńscy mieszczanie burzą zamek krzyżacki (dziś ruiny);

● 1454-1466 wojna 13-letnia Polski z zakonem Krzyżackim, wywołana poddaniem się ludności Pomorza Gdańskiego (i Torunia) władzy królów polskich. Wojna kończy się zawarciem tzw. II Pokoju Toruńskiego, na mocy którego Toruń wchodzi w skład państwa polskiego jako miasto królewskie;

● W lutym 1473 roku w Toruniu przychodzi na świat Mikołaj Kopernik;

● 1558 r. król Zygmunt August nadaje Toruniowi swobody wyznaniowe;

● 1645 r. w Toruniu z inicjatywy biskupów katolickich i króla Władysława IV odbywa się Colloquium Charitativum - bezprecedensowe w ówczesnej Europie spotkanie i próba dialogu przedstawicieli różnych zwaśnionych wyznań chrześcijańskich;

● 1703 r. Toruń jest oblegany i zdobyty przez Szwedów, dochodzi do wielkich zniszczeń Starego Miasta, m.in. płonie Ratusz Staromiejski, a w nim miejskie archiwum;

● 1724 r. dochodzi do tzw. Tumultu Toruńskiego - rozruchów na tle wyznaniowym pomiędzy ludnością protestancką a katolickimi studentami kolegium jezuickiego; Następstwa tego wydarzenia absorbowały opinię publiczną w całej ówczesnej Europie;

● 1771 r. w Toruniu urodził się Samuel Bogumił Linde, autor pierwszego, 6-tomowego, profesjonalnego „Słownika języka polskiego”;

● 1793 r. Po II rozbiorze Polski miasto wchodzi w granice państwa pruskiego;

● 1813 r. Oblężonego przez Rosjan Torunia bronią wojska polskie, bawarskie i francuskie;

● 1815-1920 - rządy pruskie w Toruniu. Powstaje ogromna Twierdza Toruń: kilkanaście fortów i kilkaset różnego typu dzieł fortecznych, w dużej mierze zachowanych do dziś;

● 1920 r. Toruń wraca do niepodległej Polski - postanowienia traktatu wersalskiego wciela w życie Błękitna Armia gen. Józefa Hallera, który staje się bohaterem Pomorza;

● 1920-39 Toruń jest stolicą województwa pomorskiego;

● 1945 r. powstaje Uniwersytet Mikołaja Kopernika;

● 1975 r. Toruń zostaje stolicą województwa toruńskiego;

● 1992 r. Papież Jan Paweł II ustanawia Diecezję Toruńską;

● 1997 r. Toruńska starówka zostaje wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO;

● 1999 r. po reformie administracyjnej Toruń jako siedziba sejmiku samorządowego jest drugą obok Bydgoszczy stolicą województwa kujawsko-pomorskiego;

zob. więcej

 

Toruń to rodzinne miasto Mikołaja Kopernika. Wielki astronom przyszedł tutaj na świat 19 lutego 1473 r.

Jego zamożni rodzice, pochodzący z Krakowa kupiec Mikołaj i jego żona Barbara z toruńskiej rodziny Watzenrode, posiadali w tym czasie dwa domy - dzisiejszą kamienicę zwaną Domem Kopernika (ul. Kopernika 15) oraz nieistniejący już dom przy Rynku Staromiejskim (nr 36).

Nie wiadomo, w którym z nich urodził się przyszły astronom, ale swoje dzieciństwo spędził na pewno w kamienicy przy rynku.

Atmosfera średniowiecznego Torunia i krąg rodzinny Mikołaja Kopernika musiały mieć znaczny wpływ na ukształtowanie jego osobowości oraz późniejsze dokonania.

Gotycka architektura mogła zrodzić w nim zamiłowanie do harmonii i wiarę w możliwości człowieka.

Dorastając w kręgu aktywnego i bogatego kupiectwa toruńskiego, młody Mikołaj doceniał znaczenie akademickiego wykształcenia, a wysoki poziom szkoły parafialnej przy kościele św. Janów umożliwił mu dalsze studia na Akademii Krakowskiej i uniwersytetach włoskich.

Wcześnie osierocony przez ojca, promowany przez swego wuja, biskupa warmińskiego Łukasza Watzenrode, Mikołaj Kopernik wybrał drogę kariery duchownej.

Mając 18 lat opuścił Toruń, udając się najpierw do Krakowa, potem do Bolonii, Ferrary i Padwy, gdzie studiował prawo kanoniczne i medycynę.

W międzyczasie otrzymał godność kanonika we Fromborku. Zrezygnował jednak z dalszej kariery kościelnej, poświęcając się pasjonującej go astronomii, choć ze względu na swe wszechstronne umiejętności i wykształcenie zajmował się również do końca życia leczeniem chorych, zarządzaniem majątkami biskupimi na Warmii, badaniem praw rządzących wartością pieniądza, a nawet tłumaczeniem poezji.

Największym dokonaniem Mikołaja Kopernika było obalenie uznawanej wcześniej teorii geocentrycznej, według której centrum wszechświata jest Ziemia, a wokół niej krążą Słońce, Księżyc i wszystkie planety.

W oparciu o matematyczne wyliczenia i obserwacje prowadzone we Włoszech, w Olsztynie i Fromborku, wybitny torunianin dowodził, że Ziemia wraz z innymi planetami porusza się wokół Słońca, obracając się przy tym wokół własnej osi.

Rewolucyjne odkrycie, nazwane teorią heliocentryczną, jeszcze za życia astronoma znalazło wielu zwolenników i zagorzałych przeciwników.

Do rozpowszechnienia poglądów Kopernika przyczyniło się wydanie drukiem jego największego dzieła – „De revolutionibus...”, które ukazało się w Norymberdze w marcu 1543 r.

Do dziś nie ma pewności, czy sędziwy astronom zdołał zobaczyć drukowany egzemplarz swej pracy. Zmarł bowiem dwa miesiące później we Fromborku, gdzie również został pochowany.

Toruń już od kilku wieków dba o utrwalenie pamięci o Mikołaju Koperniku, który zawsze podkreślał swe związki z rodzinnym miastem, określając się do końca życia jako „torunianin”. Już w XVI w. w tutejszym Gimnazjum Akademickim zawieszono najstarszy i najbardziej dziś znany portret astronoma.

W kościele św. Janów, przy zachowanej do dzisiaj średniowiecznej chrzcielnicy, w której ochrzczono Kopernika, umieszczono ok. 1583 r. poświęconą mu pamiątkową tablicę.

Tam też od początku XIX w. stoi najstarsze popiersie astronoma, wyrzeźbione w marmurze w 1766 r, które nie zdobyło początkowo uznania władz miasta i przez kilkadziesiąt lat ukryte było w piwnicach ratusza.

W 1853 r. odsłonięto na rynku bardziej udany pomnik Kopernika, a w 1945 r. imię astronoma nadano założonemu w Toruniu uniwersytetowi.

Tu oczywiście znajduje się również Muzeum Mikołaja Kopernika, w którego skład wchodzi gotycka kamienica przy ul. Kopernika, stanowiąca niegdyś własność rodziny astronoma, a być może będąca miejscem jego narodzin.

Do dziś przetrwała też atmosfera tego samego gotyckiego miasta, w którym wychowywał się i dorastał najbardziej znany torunianin.

 

 

Toruń, jako miasto najaktywniej walczące z krzyżackim panowaniem w przededniu i w czasie wojny trzynastoletniej, niewątpliwie zasłużył na szczególną przychylność polskich królów, których władzy podlegał od 1454 r.

Już trzy lata później, po uzyskaniu od torunian pieniędzy na wykupienie Malborka z rąk krzyżackich zaciężnych, król Kazimierz Jagiellończyk nadał Toruniowi szczególne przywileje, które miały umocnić jego samorządność oraz gospodarcze i polityczne znaczenie.

Miasto uzyskało na własność okoliczne wsie, młyny, lasy i grunty należące wcześniej do krzyżackiego komtura. Mieszczanie otrzymali pełną niezależność sądową i zwolnienie od czynszu na rzecz władcy, a także prawo bicia monety i potwierdzenie prawa składu.

Król zdecydował się nie umieszczać w mieście swoich wojsk i nie odbudowywać krzyżackiego zamku, a swego jedynego reprezentanta w mieście – burgrabię – obiecał wybierać wyłącznie spośród członków rady miejskiej.

Otrzymane przywileje na kilka stuleci ugruntowały pozycję Torunia jako jednego z trzech, obok Gdańska i Elbląga, największych i najważniejszych miast północnej Polski.

Królewskie miasto było często odwiedzane przez polskich władców z dynastii Jagiellonów i Wazów, a także przez Jana III Sobieskiego i Augusta II Mocnego.

Szczególnie pamiętano w Toruniu pobyty Kazimierza Jagiellończyka, który w 1454 r. przyjął na toruńskim rynku hołd wszystkich stanów ziem pruskich; Jana Olbrachta, zmarłego w królewskiej sali ratusza w 1501 r.; oraz Jana Kazimierza, którego wjazd do Torunia w 1659 r. był symbolicznym zakończeniem długotrwałego oblężenia miasta, opanowanego przez Szwedów cztery lata wcześniej.

Powitaniom królów polskich towarzyszył najczęściej specjalny ceremoniał. Władcy witani byli przez burmistrzów i radę miejską jeszcze na wiślanym moście wyłożonym czerwonym suknem lub przed Bramą Żeglarską, przy której królowi wręczano klucze do miasta.

Następnie, w otoczeniu wiwatujących mieszczan i przy dźwiękach dzwonu Tuba Dei, król z całym orszakiem wstępował do kościoła św. Janów na krótkie nabożeństwo, po którym udawał się do ratusza, pełniącego funkcję królewskiej rezydencji aż do pożaru w 1703 r.

Tam odbywały się narady z rajcami i delegacjami z ościennych krajów, wesołe uczty i zabawy, oczywiście na koszt gościnnych gospodarzy.

O wysokiej randze Torunia wśród innych miast królewskich świadczy fakt otwarcia tu w 1528 r. mennicy królewskiej i produkowania w niej przez kilka lat monet używanych na całym terenie Prus Królewskich i Książęcych.

Miasto kilkakrotnie było również miejscem obrad polskiego sejmu – w 1519, 1576 i 1626 r. Gospodarcze i militarne znaczenie miasta stało się przyczyną jego wielokrotnych oblężeń w XVII i XVIII w., które przyczyniły się do upadku Torunia w XVIII w.

Pomimo trudności ekonomicznych i konfliktów religijnych, Toruń dał dowód swojej wierności królom polskim w czasie I rozbioru, zamykając w 1772 r. bramy przed wojskami pruskimi.

Spowodowało to odcięcie miasta od jego wiejskiego zaplecza i nałożenie wysokich ceł, które zadały olbrzymi cios toruńskiemu handlowi.

Miasto, zubożałe i zmęczone licznymi konfliktami, zostało wcielone do państwa pruskiego w 1793 r. w II rozbiorze Polski. W absolutnej monarchii pruskiej nie było miejsca dla szerokich przywilejów Torunia.

Miasto utraciło zatem swój dotychczasowy samorząd, wolności i uprawnienia, które były podstawą świetności Torunia i jego znaczenia w ciągu ponad trzystu lat zwierzchnictwa polskich królów.

 

Początki dzisiejszego Torunia wiążą się z przybyciem na ziemię chełmińską braci Zakonu Niemieckiego – Krzyżaków, wezwanych przez polskiego księcia Konrada Mazowieckiego do pomocy w walce z pogańskimi Prusami.

W 1231 r. oddziały mazowieckie i krzyżackie pod wodzą księcia Konrada i mistrza krajowego Hermana Balka przeszły na prawy brzeg Wisły.

W miejscu przeprawy, przy starym nadwiślańskim dębie, kilka kilometrów od dzisiejszego centrum miasta, Krzyżacy założyli swoją warownię nazwaną Toruniem, wokół której zaczęła rozwijać się osada.

Dnia 28 XII 1233 r. otrzymała ona od Hermana Balka dokument lokacyjny, znany jako przywilej chełmiński, zawierający ustalenia bardzo korzystne dla nowych osadników.

Zakon zezwolił bowiem na dziedziczenie majątku przez kobiety, nadał miastu szeroki samorząd, a jego mieszkańców zwolnił z większości ciężarów na rzecz państwa.

To posunięcie miało sprowadzić do Torunia i Prus jak najwięcej przybyszów potrzebnych Krzyżakom do utrwalenia swej władzy nad zdobywanym terytorium i jego kolonizacji.

W 1236 r. mieszczanie przenieśli Toruń na dzisiejsze miejsce, niezagrożone uciążliwymi wcześniej wylewami Wisły.

W ciągu następnych kilkudziesięciu lat dotychczasową warownię opuścili również Krzyżacy, którzy na wzgórzu przylegającym do rozbudowującego się Starego Miasta Torunia rozpoczęli wznoszenie swojego zamku.

Do budowy wykorzystano umocnienia grodu istniejącego dawniej w tym samym miejscu. Toruńska warownia zbudowana została na planie podkowy, z wysoką wieżą pośrodku dziedzińca oraz najważniejszymi pomieszczeniami rycerzy-zakonników: kaplicą, refektarzem i dormitorium, ulokowanymi w południowo-wschodniej części budowli.

Zamek był siedzibą konwentu składającego się zazwyczaj z 12 braci-rycerzy i komtura, który zarządzał wsiami chłopskimi należącymi do toruńskiego komturstwa, ściągał należne Zakonowi daniny oraz dowodził rycerstwem zamieszkującym okolice miasta.

Toruński zamek dzięki swemu położeniu nad granicą z Polską był jednym z ważniejszych w państwie krzyżackim.

Tutejszy komtur często wysyłał na drugi brzeg Wisły szpiegów mających zdobywać informacje cenne dla Zakonu, a obszerne piwnice zaopatrzone były w razie konfliktu w duże zapasy żywności.

Ceglana warownia, wbijająca się klinem pomiędzy toruńskie Stare Miasto i Nowe, lokowane przez Zakon w 1264 r., symbolizowała zwierzchność władców nad oboma miastami.

Krzyżacy wydawali pozwolenia na wznoszenie najważniejszych budowli, m.in. staromiejskiego ratusza, byli też fundatorami parafialnych kościołów śś. Janów i św. Jakuba oraz tutejszych klasztorów, a w obrębie murów miasta założyli w XIII w. własną mennicę.

Prowadzona przez Zakon polityka utrudniająca rozwój handlu i niedopuszczająca poddanych do wpływu na rządy państwem, była jednym z powodów wybuchu antykrzyżackiego powstania w 1454 r.

W nocy 7/8 lutego mieszczanie toruńscy zaatakowali i zdobyli zamek, dając sygnał innym miastom pruskim do zbrojnego wystąpienia przeciw znienawidzonym władcom.

Krzyżacką załogę wyprowadzono z miasta, a z zamku obróconego w ruinę pozostawiono jedynie część murów i gdanisko – wieżę pełniącą wcześniej funkcję toalety.

W ten sposób skończyło się trwające ponad 200 lat zwierzchnictwo Zakonu nad Toruniem. Rozpoczęta tym samym wojna trzynastoletnia zdecydowała ostatecznie o przyłączeniu miasta wraz z całym Pomorzem do Polski.

Założenie Torunia na terenie nękanym najazdami Prusów, Litwinów i Pomorzan sprawiło, że już w I poł. XIII w. zaczęto wznosić wokół miasta pierwsze drewniano-ziemne umocnienia, zastąpione wkrótce ceglanymi.

Ukształtowany w średniowieczu system obronny Starego i Nowego Miasta oraz sprzężonego z nimi zamku krzyżackiego składał się z podwójnego pasa murów miejskich – wewnętrznego muru wysokiego i zewnętrznego muru niskiego z mokrą fosą. Jedynie od południa mur był pojedynczy, gdyż dodatkowe zabezpieczenia stanowiła tam rzeka.

Ze względu na znaczenie portu dla miasta, na Wisłę otwierały się aż cztery z sześciu bram staromiejskich.

Bramy początkowo miały formę prostych furt, jednak ze względu na bezpieczeństwo miasta umocniono je w ciągu XIV-XVI w. przebudowując w potężne wieże bramne lub wznosząc przy nich barbakany.

W pasie muru wewnętrznego co kilkadziesiąt metrów ulokowano baszty, między którymi obrońcy poruszali się po drewnianym ganku, rażąc nieprzyjaciela strzałami, kamieniami lub wylewając wrzące płyny.

Do obrony miasta zobowiązani byli wszyscy jego mieszkańcy, którzy w okresie pokoju ćwiczyli swoje umiejętności strzelnicze na specjalnie przygotowanych strzelnicach.

Zmiana techniki prowadzenia oblężeń, a zwłaszcza pojawienie się broni palnej, zmusiły mieszkańców Torunia do zbudowania w XVII w. nowoczesnych fortyfikacji.

Do prac przystąpiono natychmiast po odparciu szwedzkiego oblężenia w 1629 r., wznosząc wokół miasta osiem ziemnych bastionów w stylu holenderskim, otoczonych fosą.

Przetrwały one jedynie do 1703 r., kiedy to Szwedzi zajęli miasto w wyniku kilkumiesięcznego oblężenia, po którym przystąpili do planowej likwidacji toruńskich fortyfikacji.

Nie tylko zniwelowano bastiony, ale również rozebrano średniowieczne barbakany przy bramie Starotoruńskiej i Chełmińskiej oraz gotyckie wieże obronne po północnej stronie miasta, tak aby Toruń stał się bezbronnym miastem.

Miasto stojące na drodze przemarszu różnych armii nie mogło jednak długo istnieć bez fortyfikacji, zwłaszcza w czasie wojen napoleońskich. W okresie Księstwa Warszawskiego (1807-1813) wzniesiono na miejscu dawnych umocnień dwanaście bastionów, burząc przy tym po raz kolejny istniejące przedmieścia.

Po 1815 r., gdy w pobliżu Torunia wytyczono granicę między Prusami a Rosją, miasto uznane zostało przez pruskie władze za twierdzę o szczególnym znaczeniu strategicznym.

Zmodernizowano i rozbudowano stare fortyfikacje, wzniesiono wiele budynków koszarowych i magazynowych, a surowymi przepisami zablokowano rozwój miasta na przedmieściach.

Wynalezienie dział gwintowanych, zwiększających zasięg ostrzału artyleryjskiego i mogących z łatwością zniszczyć ciągłe obwody wałów, zmusiło władze pruskie do podjęcia kolejnej rozbudowy umocnień Torunia.

W latach 1872-1914 zamieniono miasto w nowoczesną twierdzę fortową. W promieniu czterech kilometrów od centrum wzniesiono piętnaście silnie umocnionych fortów z cegły, umocnionych ziemią i betonem, niektóre otoczono fosą.

Wszystkie z nich pełniły rolę silnie uzbrojonych stanowisk artyleryjskich, część mieściła dodatkowo stanowiska piechoty. Na obszarze ograniczonym pierścieniem fortów zbudowano też schrony dla żołnierzy i amunicji oraz baterie pancerne.

Około 200 obiektów fortecznych połączono drogami i siecią telegraficzną, zbudowano też lotnisko, bazę sterowców i radiostację. W mieście stacjonowały oddziały wojskowe liczące do 30 tys. żołnierzy.

Militarna funkcja miasta i zawężone możliwości jego przestrzennego rozwoju wpłynęły też na rozebranie w końcu XIX w. dużej części średniowiecznych fortyfikacji.

Potężna twierdza toruńska nie wzięła udziału w działaniach I wojny światowej z powodu znacznego oddalenia od frontu.

W 1920 r. ograbione i częściowo zdewastowane obiekty przejęło państwo polskie. Nie odegrały one również żadnej militarnej roli w 1939 r., za to w czasie wojny w niektórych fortach zorganizowano obozy przejściowe dla Polaków oraz jeniecki obóz Stalag XXA.

Mimo początkowych przygotowań twierdzy do obrony przed nadchodzącą w styczniu 1945 r. Armią Czerwoną, niemieckie oddziały po krótkich walkach ewakuowały się z Torunia na północ.

Ocalało w ten sposób zabytkowe miasto i większość obiektów fortecznych, które dziś nie pełnią już roli militarnej, za to przyciągają miłośników militariów i fortyfikacji z całej Polski.

 

Wspaniały rozwój dawnego Torunia był ściśle związany z korzystnym położeniem miasta nad Wisłą, którą od średniowiecza transportowano towary eksportowane z ziem polskich i węgierskich – futra, wosk, drewno, zboże i miedź.

W XIV-XV w. Toruń niemal zmonopolizował pośrednictwo w handlu tymi produktami między Polską a zachodnią Europą.

Nadwiślański port był miejscem, w którym zatrzymywały się pełnomorskie statki – kogi, należące również do miejscowych kupców - załadowane suknem i rybami, powracające z dalekiej Flandrii, Anglii, Niemiec i Skandynawii.

Torunianie utrzymywali bliskie kontakty handlowe z odległymi miastami, a sam Toruń aktywnie uczestniczył w powstaniu i działalności Hanzy, organizacji zrzeszającej najważniejsze centra handlowe środkowej i północnej Europy.

Toruński handel w ciągu XV w. ustąpił miejsca gdańskiemu, ale tutejszy port nadal tętnił życiem i rozrastał się.

Przed czterema bramami miejskimi od strony Wisły specjalny żuraw rozładowywał podpływające statki, a tragarze roznosili towary do spichlerzy położonych w obrębie murów miejskich.

W 1879 r. na zachód od starówki otwarto „port zimowy”, w którym używane w transporcie barki były przechowywane w czasie, gdy rzekę pokrywał lód, zaś w 1909 r. oddano do użytku dodatkowy „port drzewny”, oddalony kilka kilometrów od miasta w stronę Bydgoszczy.

Pracę na staromiejskim nadbrzeżu regulował zegar wiszący na południowej ścianie wieży kościoła św. Janów nazywany „flisaczym”, ponieważ używany był głównie przez flisaków przewożących Wisłą na długich tratwach zboże i produkty leśne z całej Polski.

Ich wizyty w mieście nasiliły się zwłaszcza w czasach zaboru pruskiego, gdy nadgraniczny Toruń stał się siedzibą urzędu celnego dla drewna spławianego z zaboru austriackiego i rosyjskiego.

Od 1903 r. było ono magazynowane poza miastem, w specjalnie zbudowanym „porcie drzewnym”. Flisacy zazwyczaj kończyli w Toruniu swą długą podróż i zatrzymywali się tu na kilka dni.

Miejscem ich spotkań był plac przed pomnikiem Kopernika i położona na rynku gospoda, w której każdy, kto po raz pierwszy przebył wiślany szlak, musiał pocałować w stopę rzeźbę Grubej Maryny siedzącej okrakiem na ogromnej beczce, a wszystkie zarobione pieniądze wydać na trunki dla swych towarzyszy.

Flisacy ostatecznie zniknęli z Torunia po II wojnie światowej wraz z zanikiem spławu Wisłą i likwidacją starego portu. Pamiątką po nich jest dziś jedynie fontanna ze statuetką flisaka stojąca przy Ratuszu Staromiejskim.

Odrodzenie Polski po latach zaborów sprawiło, że w mieście Kopernika odżyły dawne tradycje morskie. Od 1920 r., jako największe polskie miasto położone blisko Bałtyku, stał się Toruń siedzibą wielu instytucji sił morskich II Rzeczypospolitej.

W 1922 r. rozpoczęła tu działalność Oficerska Szkoła Marynarki Wojennej, przemianowana w 1928 r. na Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej. Świadectwem związków Torunia z morzem był znaczny wkład mieszkańców miasta w sfinansowanie w 1929 r. zakupu pełnomorskiej fregaty, nazwanej „Darem Pomorza”.

Komitet organizujący zbiórkę pieniędzy na ten cel w całym województwie pomorskim miał swoją siedzibę właśnie w Toruniu.

 Również dzisiaj miasto nie zapomina o swych związkach z morzem i z Wisłą.

Toruń jest siedzibą Związku Miast Nadwiślańskich, powołanego w 1996 r. do przywrócenia Wiśle jej dawnego znaczenia, zaś od 1998 r. działa w Związku Miast Nowej Hanzy, któremu przewodzi od 2005 r., dbając o rozwój współpracy i integrację zrzeszonych w stowarzyszeniu ośrodków.

Toruń objął też swym patronatem nowoczesny, transportowo-minowy okręt wojenny ORP „Toruń”, który przypomina o długich morskich tradycjach miasta.

 

Zabytkowa sceneria Torunia jest chętnie wykorzystywana przez filmowców. W 1970 r. w Toruniu były kręcone pierwsze sekwencje kultowej polskiej komedii „Rejs” w reżyserii Marka Piwowskiego - groteskowej wizji rzeczywistości PRL.

W rolach głównych wystąpili Stanisław Tym (kaowiec), Zdzisław Maklakiewicz (inżynier Mamoń) i Jan Himilsbach (Sidorowski).

Dziś ten fakt upamiętnia tablica ze zdjęciem planu filmowego ustawiona w sąsiedztwie Bramy Żeglarskiej oraz plastyczna aranżacja muru na Bulwarze Filadelfijskim z zabawnymi cytatami z filmu.

W Toruniu powstawały również kadry do filmów: „Prawo i pięść” Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego (1964), „Rok spokojnego słońca” Krzysztofa Zanussiego (1984), „Wrony” Doroty Kędzierzawskiej (1995) i „Kto nigdy nie żył” Andrzeja Seweryna (2005).