Kruszwicka świątynia zbudowana na początku XII w., prawdopodobnie w latach 1120 -1140 z granitowych i piaskowcowych ciosów, jest trójnawową, filarową bazyliką, wzniesioną na planie krzyża łacińskiego.
Romański charakter budowli podkreślają grube, kamienne mury, półkoliste łuki oraz proste geometryczne kształty.
Wnętrze kościoła jest bardzo surowe, wręcz ascetyczne.
Nawy, transept i prezbiterium przykryte są belkowym stropem, sklepienia absyd wykonano z drobnych kamieni i okrzesków, a w wieżowych kruchtach zachowały się najstarsze w Polsce sklepienia na skrzyżowanych kamiennych gurtach.
Wschodnia fasada budowli jest ciekawą kompozycją pięciu symetrycznie rozmieszczonych absyd.
Stronę południową zdobią trzy romańskie portale, natomiast masyw zachodni w przyziemiu jest kamienny, romański, wyżej ceglany w stylu gotyckim.
Obecnie wnętrze świątyni prezentuje niezwykle ascetyczny wystrój. Cennymi zabytki kruszwickiej kolegiaty są dwie chrzcielnice – piaskowcowa z XI w. i granitowa z XII w. W 1954 r. odsłonięto w absydach transeptu dolne części romańskich ołtarzy.
Pod łukiem tęczowym prezbiterium znajdują się pochodzące z początków XVI w. późnogotyckie rzeźby, natomiast na ścianach rzeźby klęczących aniołów (I poł. XVIII w.) pochodzące z ołtarzy barokowych kolegiaty.
W kościele znajdują się XVII-wieczne marmurowe płyty poświęcone początkom kościoła i pierwszym biskupom. W portal północny ściany wmurowano płytę nagrobną starościny Zofii Oporowskiej, zmarłej w 1500 r.
Ciekawostką jest fakt, iż przy kruszwickiej świątyni należącej pierwotnie do zakonu benedyktynów, istniała biblioteka, w której przechowywano do poł. XIX w. bogato ilustrowany „Ewangeliarz kruszwicki” z lat 1160 - 1175 - pergaminowy kodeks benedyktynów.
Obecnie ten cenny zabytek rękopiśmiennictwa, jaki i wiele innych zachowanych pamiątek znajduje się w zbiorach Archiwum Archidiecezji w Gnieźnie.
|
Kruszwica
)
)
)
